گرووپی نێودەوڵەتی: دەستدرێژی سەربازی بۆ سەر ئێران بووە هۆی ئەوەی کە بەشێک لە ڕێساکانی بەڕێوەبردنی ناوچەکە بنووسرێنەوە و بەرخۆدانی ئێران لە شەڕی چل ڕۆژە و شکستی دەستدرێژکاران پەیامی زۆری بەجێهێشتووە.
لەم پێوەندییەدا دەیڤید هێرس، سەرنووسەری ڕۆژنامەی میدل ئیست ئای لە شیکارییەکدا نووسیویەتی: "ئێران لە شەڕەکەدا سەرکەوتنی بەدەستهێناوە، شکستی ئەمریکاش، کاتێک دەسەڵاتی سەربازییەکەی بێ ڕکابەر بوو، دەستکەوتێکی بچووک نییە و پێویستە لە مێژووی شەڕەکاندا تۆمار بکرێت. مانەوەی کۆماری ئیسلامی لە بنەڕەتدا هاوسەنگی هێزی لە ناوچەکەدا گۆڕیوە. تەنانەت ئێران هاوسەنگی هێزی جیهانی گۆڕیوە. نە ترامپ و نە نەتەنیاهو ناتوانن بانگەشەی هیچ بکەن".
بەڵام دۆڕاوێک بە بەراورد لەگەڵ کۆماری ئیسلامیدا دۆڕاوەکەی تر ئیماراتە ئەگەر من فەرمانڕەوای ئەبوزەبی بوومایە، لە خۆم دەپرسم: تا کەی دەتوانم لە دەسەڵاتدا بمێنمەوە؟ ئەم جۆرە دانپێدانانە بە سەرکەوتنی ئێران ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە هاوسەنگی هێز لە ناوچەکەدا چووەتە قۆناغێکی نوێی پێناسەکردنەوە.
تێچووی سیاسی و ئەمنی ئەم سەرکێشییە نەک هەر نەیتوانی ئامانجە سەرەتاییەکانی بپێکێت، بەڵکوو متمانەی ڕێگریکردن و بێمتمانەیی ناوچەیی توندتر کرد.
لە ئەنجامدا ئەو ئەکتەرانەی کە پشتیان بە سیناریۆی گۆڕانکاری خێرا بەستبوو، ئێستا ڕووبەڕووی دەرئەنجامە ستراتیژییەکان و گۆشەگیری و پێداچوونەوە بە حیساباتەکانی داهاتوو بوونەتەوە.
ئەمریکا؛ یەکەم دۆڕاوی سەرکێشی بەرامبەر ئێران
یەکەم دۆڕاوی ئەم سەرکێشییە ئەمریکایە. لە دەیان ساڵی ڕابردوودا واشنتۆن هەوڵی دابوو وێنەی هێزێکی نەدۆڕاو و چارەنووسساز لە هاوکێشەکانی ڕۆژئاوای ئاسیادا بخاتەڕوو.
هەروەها زۆرێک لە حکومەتەکانی ناوچەکە لەسەر بنەمای ئەم بیرۆکەیە سیاسەتەکانیان ڕێکخستبوو.
بەڵام ڕووداوەکانی ئەم دواییە دەریانخستووە کە تەنانەت بەرفراوانترین توانا سەربازییەکانیش مەرج نییە بە مانای بەدیهێنانی ئامانجە سیاسییەکان بێت.
سەرەڕای هێرشە سەرتاسەرییەکان دژی ئێران، ئەمریکا نەیتوانی بە ئامانجە ڕاگەیەندراو و ئاشکرا نەکراوەکانی خۆی بگات.
لە لایەکی دیکەوە چوونە ناو ململانێیەکی تێچووی ڕاستەوخۆ، جارێکی دیکە ئەو ڕاستییەی ئاشکرا کردووە کە سەردەمی تاکلایەنەیی ڕەهای ئەمریکی بەرەو کۆتایی دەڕوات و ئێستا ئەکتەرە ناوچەییەکان دەسەڵاتی زیاتریان هەیە بۆ کاریگەریکردن لەسەر هاوکێشە ئەمنییەکان.
نەگەیشتن بە ئامانجەکان تەنها بەشێکە لە چیرۆکەکە. لەوەش گرنگتر، متمانەی ڕێگریکردن لە ئەمریکا زیانێکی زۆری پێدەگات. ڕێگریکردن کاتێک مانای هەیە کە لایەنی بەرامبەر تێچووی بەرخۆدان بە بەرگە نەگیراو دەزانێت.
بەڵام کاتێک وڵاتێک لە ژێر توندترین فشارەکاندا بەردەوام دەبێت لە خۆڕاگری و تەنانەت دوای چەند هەفتەیەک لە شەڕیش، هێشتا توانای وەڵامدانەوەی خۆی دەپارێزێت، پەیامێک بۆ ئەکتەرەکانی دیکە دەنێرێت کە دەسەڵاتی ئەمریکا سنوورێکی جددی هەیە.
ئەمەش دەتوانێت کاریگەری لەسەر ڕەفتاری هاوپەیمانان و ڕکابەرەکانی واشنتۆن لە داهاتوودا هەبێت و حیساباتەکانیان بگۆڕێت.
ڕژێمی زایۆنیستی؛ دووەم دۆڕاوی سەرگەرمییەکە
دۆڕاوی دووەمی ئەم سەرکێشیە ڕژێمی زایۆنیستییە. ڕێبەرانی ئەم ڕژیمە پێیان وابوو بە لێدانی گورزێکی قورس لە ئێران، دەتوانن هاوکێشە ناوچەییەکان بە قازانجی خۆیان بگۆڕن و پێگەی ستراتیجی تاران لاواز بکەن. بەڵام ئەنجامی کۆتایی زۆر دوور بوو لەم حیساباتانە.
نەک هەر ئامانجە مەبەستدارەکان بەدی نەهاتن، بەڵکوو لاوازییە ناوخۆییەکانی ڕژێمی زایۆنی لە جاران زیاتر دەرکەوت. بۆ یەکەمین جار ملیۆنان زایۆنیستی بە شێوەیەکی بەرجەستە ڕووبەڕووی بارودۆخی شەڕ و نائەمنیی بەربڵاو و پەککەوتنی ژیانی ڕۆژانە بوونەتەوە؛ دۆخێک کە ڕژیم ساڵانێک بوو هەوڵی دابوو لە بیروڕای گشتی دووری بخاتەوە.
جگە لەوەش شەڕەکە دەریخست کە باڵادەستی سەربازی ئیسرائیل چیتر گەرەنتی ئاسایشی ئیسرائیل ناکات. دوکتورینی ئەمنیەتی ڕێژیم هەمیشە لەسەر گواستنەوەی شەڕ بۆ دەرەوەی سنوورەکانی و پێشگرتن لە تەشەنەکردنی ململانێکان بۆ قووڵایی خاکە داگیرکراوەکان بووە. بەڵام پێشهاتەکانی ئەم دواییە دەریانخستووە کە ئەم مۆدێلە ڕووبەڕووی تەحەدای جددی بووەتەوە و توانای خۆپاراستنی ئیسرائیل وەک جاران کارناکات.
لەم ڕوانگەیەوە شەڕەکە نەک هەر نەیتوانی ئامانجەکانی تەلئەبیب بەدیبهێنێت، بەڵکوو پرسیاری گرنگی سەبارەت بە داهاتووی ئەمنی و ستراتیژی ڕژیم وروژاند.
هەروەها لە ناوخۆشدا ناتانیاهۆ زیاتر لە جاران ڕووبەڕووی قەیرانی شەرعیەت بووەتەوە. شکستهێنان لە گەیشتن بە ئامانجەکانی جەنگ و زیادبوونی ڕەخنەی ناوخۆیی و قووڵبوونەوەی دابەشکارییە سیاسییەکان هەڵوێستی ئەوی هێندەی تر ناجێگیر کردووە. ئەزموونی ساڵانی ڕابردوو دەریخستووە کە هەر شەڕێکی سەرکەوتوو نەبوو، دابەشبوونە هەبووەکان قووڵتر دەکاتەوە نەک یەکگرتوویی ناوخۆیی ئیسرائیل بەهێز بکات.
بۆیە ناتانیاهۆش لە دۆڕاوە سەرەکییەکانی ئەم سەرکێشیەیە؛ کەسێک کە پێیوابوو شەڕ دەتوانێت ڕێگەیەک بێت بۆ دەربازبوون لە قەیرانە سیاسییەکان، بەڵام ئێستا ڕووبەڕووی تەحەدای گەورەتر دەبێتەوە.
ئیمارات، سێیەم دۆڕاوە
سێیەم دۆڕاوی ئەم پێشهاتانە ئیماراتە. ئەبووزەبی لە ساڵانی ڕابردوودا هەوڵی دابوو خۆی وەک یاریزانێکی کاریگەر لە هاوکێشە ناوچەییەکان بناسێنێت و پێگەی خۆی بەرز بکاتەوە بە وەبەرهێنان لە هاوپەیمانییە ئەمنییەکانی نوێدا. بەڵام پێشهاتەکانی ئەم دواییە دەریانخستووە کە سیاسەتی پشتبەستن بە دەستێوەردانی دەرەکی و هاوڕێیەتی پڕۆژەی جیۆپۆلەتیکی تێچووی زۆر دەتوانێت ئەنجامێکی تەواو پێچەوانەی هەبێت.
لە چاوی زۆرێک لە چاودێران ئیمارات بە بەشێک لە ڕێکخستنی سیاسی و ئەمنی لایەنگرانی ئەم سەرگەرمییە ناسراوە. هەر لەبەر ئەم هۆکارە شکستی ئەم پڕۆژەیە بە شێوەیەکی سروشتی کاریگەری لەسەر پێگەی ناوچەیی ئەبوزەبی هەبووە. وڵاتێک کە هەمیشە هەوڵی داوە خۆی وەک دوورگەیەکی ئارام لە نێو گەردەلوولەکانی ناوچەکەدا پیشان بدات، ئێستا زیاتر لە جاران ڕووبەڕووی ئەو پرسیارە بووەتەوە کە ئەگەر قەیرانەکانی ناوچەکە بڵاوببنەوە تا چەند دەتوانێت سەقامگیری و ئاسایشی خۆی بپارێزێت.
ئەنجام
واقیعەکە ئەوەیە کە شەڕی چل ڕۆژە تەنیا ململانێیەکی سەربازی نەبووە؛ هەروەها تاقیکردنەوەیەک بوو بۆ پێوانەکردنی هاوسەنگی نوێی هێز لە ناوچەکەدا. ئەنجامی ئەم تاقیکردنەوە دەریخست کە هاوکێشەکانی ڕابردوو وەک جاران کاریگەر نین و یاریزانانی ناوچەیی ناچارن بە حیساباتەکانیاندا بچنەوە. بیرۆکەی داڕمانی خێرای پێکهاتە سیاسییەکان، گۆڕینی ڕژێم لە ڕێگەی فشاری دەرەکی یان سەپاندنی ئیرادەی سەربازی بەسەر گەلاندا جارێکی دیکە شکستی هێنا.
پەیامی سەرەکی ئەم پێشهاتانە ئەوەیە کە ناوچەی ڕۆژئاوای ئاسیا پێی ناوەتە سەردەمێکی نوێ؛ سەردەمێک کە ئیرادەی گەلان و توانا ڕەسەنەکان و هێزی بەرخۆدان ڕۆڵێکی بەرچاوتر دەگێڕن لە دیاریکردنی داهاتوودا. لەم جۆرە هەلومەرجەدا، ئەو وڵاتانەی کە بەردەوام پشت بە شێوازە کۆنەکانی هەژموون و دەستێوەردان دەبەستن، بە ناچاری ڕووبەڕووی شکستی زیاتر دەبنەوە. ئەزموونی ئەم دواییە دەرکەوتووە کە شەڕ دەتوانێت پێشهاتە نەخوازراوەکان دەستپێبکات و هەندێکجار ئەوانەی ئاگری ململانێکان هەڵدەگیرسێنن ئەوانەن کە زۆرترین زیان بە لێکەوتەکانی دەناڵێنن.
بۆیە ئەگەر بڕیار بێت لیستی دۆڕاوەکانی ئەم سەرکێشییە ئامادە بکرێت، ئەوا ناوی ئەمریکا و ئیسرائیل و ئیمارات لە لوتکەیدا دەبێت؛ ئەو ئەکتەرانەی کە بە هیوای گۆڕینی هاوسەنگی چوونە ناو مەیدانەکەوە، بەڵام لە کۆتاییدا ڕووبەڕووی واقیعێکی جیاواز بوونەتەوە. واقیعێک کە دەریدەخات سەردەمی سەپاندنی ئیرادە لە دەرەوە بەرەو دابەزین دەڕوات و ناوچەکە بەرەو نەزمێکی نوێ دەڕوات کە دەسەڵات مانا و هەماهەنگییەکی جیاوازی بەدەستهێناوە.
Your Comment